اسپن ۸۰ (سوربیتان مونواولئات)
- اسید چرب: اولئیک اسید (C18:1، غیراشباع)
- درجه استریفیکاسیون: مونواستر
- مقدار HLB: ۴.۳
- خصوصیات: مایع روغنی زرد کهربایی
اسپن ۸۰ یا سوربیتان مونواولئات، یک سورفکتانت غیریونی با مقدار HLB پایین (حدود ۴.۳) است که به دلیل تمایل زیاد به فاز روغنی، به عنوان امولسیفایر اصلی در سیستمهای آب در روغن (W/O) استفاده میشود.
ساختار اسپن 80
مشخصات کلی:
جدول زیر خلاصهای از ویژگیهای اصلی اسپن ۸۰ را نشان میدهد:
|
ویژگی |
مشخصات |
|
نام شیمیایی |
سوربیتان مونواولئات (Sorbitan Monooleate) |
|
اسید چرب تشکیلدهنده |
اسید اولئیک (C18:1، یک اسید چرب غیراشباع) |
|
فرمول مولکولی |
C₂₄H₄₄O₆ |
|
شماره CAS |
1338‑43‑8 |
|
ظاهر فیزیکی |
مایع روغنی، چسبناک و ویسکوز به رنگ زرد روشن تا کهربایی یا قهوهای کمرنگ |
|
مقدار HLB |
۴.۳ (میزان لیپوفیلیک بالا، مناسب برای امولسیونهای آب در روغن) |
|
حلالیت |
نامحلول در آب سرد، اما قابلیت پراکندگی در آب گرم را دارد. محلول در اکثر روغنها و حلالهای آلی مانند اتانول، متانول، تولوئن و اتیل استات . |
|
شماره افزودنی غذایی اتحادیه اروپا (E Number) |
E494 |
|
تأییدیههای نظارتی |
توسط سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) برای مصارف غذایی و دارویی تأیید شده است . |
ساختار، تولید و ویژگیهای شیمیایی
اسپن ۸۰ از طریق واکنش استریفیکاسیون بین سوربیتول (یک الکل قندی) و اسید اولئیک (یک اسید چرب غیراشباع موجود در روغنهای گیاهی) تولید میشود . این فرآیند منجر به تشکیل یک مولکول آمفیفیلیک (دوگانهدوست) میشود:
- بخش لیپوفیل (چربیدوست): زنجیره بلند اسید اولئیک.
- بخش هیدروفیل (آبدوست): هسته سوربیتان حاوی گروههای هیدروکسیل.
این ساختار به اسپن ۸۰ امکان میدهد تا در رابط بین آب و روغن قرار گیرد، کشش سطحی را کاهش داده و قطرات ریز آب را در یک فاز پیوسته روغنی به طور پایدار پراکنده کند (تشکیل امولسیون W/O). این ماده غیر یونی است، بنابراین حساسیت کمی به تغییرات pH یا وجود الکترولیتها (نمکها) دارد و از پایداری حرارتی خوبی برخوردار است .
کاربردهای صنعتی
مقدار HLB پایین اسپن ۸۰، آن را به انتخاب ایدهآلی برای بسیاری از کاربردها تبدیل کرده است:
صنایع غذایی (E494)
- محصولات نانوایی و مخمر: بهبود فعالیت و ماندگاری مخمر خشک، افزایش حجم و بهبود بافت کیکها و نانها .
- شیرینی و شکلات: جلوگیری از بلوم زدن شکلات (تشکیل لایه سفید رنگ روی سطح)، بهبود پراکندگی چربی و کاهش ویسکوزیته .
- مارگارین و اسپریدها: ایجاد پایداری امولسیونی و جلوگیری از پاشیدن روغن هنگام سرخ کردن .
- بستنی: کمک به تشکیل بافت یکنواخت و جلوگیری از رشد کریستالهای یخ درشت .
صنایع آرایشی و بهداشتی
- کرم و لوسیون: یک امولسیفایر کلیدی در سیستمهای W/O (مانند کرمهای ضدآفتاب، مرطوبکنندههای سنگین) برای ایجاد بافت غنی و جلوگیری از جدایی فازها .
- محصولات مراقبت از پوست و مو: به عنوان نرمکننده و امولسیفایر در فرمولاسیونهای مختلف .
صنایع داروسازی
- حامل دارو: در سیستمهای پیشرفته رهایش دارو مانند نانوامولسیونها و به عنوان جزء تشکیلدهنده حاملهای لیپیدی استفاده میشود .
- فرمولاسیونهای موضعی: به عنوان امولسیفایر در کرمها و پمادهای دارویی .
سایر صنایع
- کشاورزی: به عنوان امولسیفایر و عامل مرطوبکننده در فرمولاسیون آفتکشها و حشرهکشها .
- نساجی و چرم: به عنوان نرمکننده و روانکننده در فرآوری الیاف و چرم .
- صنعت نفت: به عنوان عامل امولسیفایر و ضدخوردگی در روانکارها و سیالات حفاری .
ملاحظات ایمنی، نگهداری و سمیت
- ایمنی: اسپن ۸۰ به طور کلی غیرسمی و زیستتخریبپذیر در نظر گرفته میشود . با این حال، برخی منابع به مطالعاتی اشاره میکنند که در دوزهای بسیار بالا ممکن است اثرات کبدی در حیوانات نشان داده باشد، اما نگرانی عمومی برای سمیت سیستمیک کم است . میتواند در صورت تماس با غلظت بالا سبب تحریک خفیف پوست و چشم شود.
- نگهداری: باید در ظرف دربسته و مقاوم در برابر نور، در مکان خشک، خنک و با تهویه مناسب نگهداری شود. از تماس با عوامل اکسیدکننده قوی خودداری گردد.
- کاربرد: هنگام کار با مقادیر زیاد، استفاده از دستکش و عینک محافظ توصیه میشود.
در نتیجه میتوان گفت، اسپن ۸۰ یک امولسیفایر لیپوفیلیک بسیار همهکاره و مؤثر است که به دلیل HLB پایین (۴.۳)، حلالیت در روغن و ایمنی نسبی بالا، جایگاهی ثابت در صنایع غذایی (بهویژه در قنادی، شکلاتسازی و محصولات لبنی)، آرایشی-بهداشتی (کرمهای W/O)، دارویی و صنعتی دارد.
