اسپن ۶۰ (سوربیتان مونواستئارات)
- اسید چرب: استئاریک اسید (C18)
- درجه استریفیکاسیون: مونواستر
- مقدار HLB: ۴.۷
- خصوصیات: پودر یا گرانول کرم رنگ
اسپن ۶۰ (سوربیتان مونواستئارات) یک سورفکتانت غیریونی با کاربرد گسترده به عنوان امولسیفایر، تثبیتکننده و عامل پراکنده در صنایع غذایی، آرایشی-بهداشتی، دارویی و صنعتی است.
ساختار اسپن 60
در جدول زیر مشخصات کلی و فنی این ماده خلاصه شده است:
|
ویژگی |
مشخصات |
|
نام شیمیایی |
سوربیتان مونواستئارات (Sorbitan Monostearate) |
|
نامهای تجاری |
Span® 60، Emulsifier S60، E491 (شماره افزودنی غذایی اروپایی) |
|
شماره CAS |
1338‑41‑6 |
|
فرمول مولکولی |
C₂₄H₄₆O₆ |
|
جرم مولی |
حدود ۴۳۰.۶ گرم بر مول |
|
ساختار |
استر حاصل از واکنش اسید استئاریک (یک اسید چرب C18) با سوربیتول (یک الکل قندی) |
|
ظاهر فیزیکی |
جامد مومی، پودر یا گرانول سفید تا کرم رنگ (گاهی زرد کمرنگ) |
|
نقطه ذوب |
۵۰‑۶۰ درجه سانتیگراد (مقدار معمول ۵۶‑۵۹ درجه) |
|
مقدار HLB |
۴.۷ (میزان لیپوفیلیک بالا، مناسب برای امولسیونهای آب در روغن) |
|
حلالیت |
نامحلول در آب؛ محلول در روغنهای گیاهی/معدنی، اتانول، اتیل استات، تولوئن، زایلن (معمولاً با حرارت بهبود مییابد) |
|
پایداری |
پایدار در شرایط اسیدی و خنثی؛ در محیطهای قلیایی قوی ممکن است هیدرولیز شود. |
کاربردهای صنعتی
اسپن ۶۰ به دلیل خاصیت امولسیونکنندگی و پایداری که به محصولات میدهد، در صنایع مختلفی استفاده میشود.
صنایع غذایی (E491)
- مخمر خشک: حفظ رطوبت و افزایش ماندگاری مخمر خشک فوری (مصرف ۱۰‑۱۵٪ نسبت به آب).
- بستنی: جلوگیری از تشکیل کریستالهای یخ، بهبود بافت و قوام.
- مارگارین و اسپریدها: بهبود پایداری امولسیون و جلوگیری از پاشیدن هنگام سرخ کردن (مصرف ۱‑۱.۵٪).
- کیک و محصولات پخته شده: افزایش حجم، بهبود بافت و ماندگاری (مصرف ۰.۵‑۵٪).
- شکلات و شیرینی: تثبیت امولسیون روغنها و چربیها، ایجاد جلای براق.
- سفیدکننده قهوه: ایجاد پراکندگی یکنواخت چربی (مصرف ۰.۵‑۱٪).
صنایع آرایشی و بهداشتی
- کرم و لوسیون: امولسیفایر اصلی در فرمولاسیونهای آب در روغن (W/O) برای ایجاد بافت مومی و پایدار.
- محصولات مراقبت پوست: عامل نرمکننده و مرطوبکننده در کرمهای درمان خشکی پوست.
- محصولات مو: به عنوان امولسیفایر در نرمکنندهها و ماسکهای مو.
صنایع دارویی و بیوتکنولوژی
- حامل دارو: در ساخت نیوزومها (حاملهای نانویی) برای رهایش کنترلشده دارو.
- پایدارکننده امولسیون: در فرمولاسیونهای موضعی (کرمها، پمادها) و برخی فرمهای خوراکی.
- عامل ضدکف: در فرآیندهای تخمیر و تولید داروهای بیولوژیک.
سایر صنایع
- آفتکشها: امولسیفایر و پراکندهکننده در فرمولاسیونهای سموم.
- رنگ و پوشش: عامل پراکنده رنگدانه و کمک به تشکیل فیلم یکنواخت.
- نساجی: نرمکننده و ضد الکتریسیته ساکن در الیاف.
- پلاستیک: عامل رهش و روانکننده در فرآیندهای پلیمری.
ملاحظات ایمنی و نگهداری
- پایان ایمنی: توسط FDAو EFSA به عنوان بیخطر (GRAS) برای مصارف غذایی تایید شده و با شماره E491 شناخته میشود. میتواند در صورت تماس با غلظت بالا سبب تحریک خفیف پوست و چشم شود.
- نگهداری: در ظرف دربسته، در مکان خشک، خنک و دور از نور مستقیمنگهداری شود. عمر مفید آن معمولاً ۲۴ ماه است.
- دستورالعمل کار: هنگام کار با مقادیر زیاد، استفاده از دستکش، عینک محافظ و ماسکتوصیه میشود.
بطور کلی میتوان گفت که اسپن ۶۰ یک امولسیفایر لیپوفیلیک همهکاره با HLB پایین (۴.۷) است که به دلیل پایداری، سازگاری و ایمنی بالا، در صنایع غذایی (بهویژه در مخمر خشک، بستنی و مارگارین)، آرایشی-بهداشتی، دارویی و صنعتی کاربرد گستردهای دارد. این ماده در آب نامحلول است اما در روغنها و حلالهای آلی محلول بوده و برای ایجاد امولسیونهای پایدار آب در روغن ایدهآل است.
